Welgeteld één van de honderden Egyptische farao’s is bij iedereen in de wereld bekend en dat is Toetanchamon. Niet omdat het zo’n groot vorst was – de man stierf, 19 jaar oud, na amper 10 jaar regeren – maar omdat zijn graf intact was toen Howard Carter het in 1922 ontdekte. Graven van farao’s werden allemaal leeggeroofd, meestal door hun directe opvolgers. Zo ontstond een perpetuum mobile. De inhoud van de graven van de opeenvolgende farao’s werd steeds indrukwekkender omdat er steeds meer voorhanden was om te worden ‘meegestuurd’ naar het hiernamaals. Die Egyptenaren hielden er vrij basale ideeën op na wat dat betrof. Ze geloofden in de eeuwigheid en lieten zich daarom pas in de grond zakken nadat ze uitgebreid werden gebalsemd, omzwachteld en in verschillende kostbare schrijnen en sarcofagen waren verpakt. Hun lichaam werd vergezeld van talloze kostbaarheden, offergaven en niet te vergeten enig voedsel, want je weet maar nooit. Ze dachten te kunnen ‘overleven’ in dat hiernamaals. Van sommige farao’s wordt zelfs beweerd dat ze levende gaven, dieren maar ook vrouwen, meenamen in de dood. Stel je even voor dat je ineens zin krijgt om je voort te planten. ‘Post mortem nulla voluptas’, na de dood is er geen enkel genot meer, maar ja, dat spreekwoord is pas bij de Romeinen in voege getreden.

Het graf van den Toet spreekt dus zeer tot de verbeelding. Zo ook bij mij. Vele jaren geleden kwam ik in de grafkamer DK 62 terecht. Een in het zand verscholen trap bracht mij naar een kamer met mooie beschilderde hiërogliefen. Tot 1922 lag Toetanchamon hier vredig te doezelen in die ‘vallei der koningen’, vlak bij Luxor. Even later werd alles wat maar enigszins verplaatsbaar was versast naar het museum van Cairo.

In 1972, vijftig jaar na die ontdekking, zag ik in Londen voor het eerst het beroemde gouden masker van Toetanchamon. Ik weet nog dat ik een halve dag moest aanschuiven aan de ingang van het British Museum om dan heel snel door de zalen te worden geleid. Eerst waren er de mindere stukken, goed beschermd door kogelvrij glas, en als apotheose mocht ik gedurende drie volle minuten het blinkende goud aanschouwen. Rond de spiegelende kast waarin het indrukwekkende beeld lag opgestald was een tribune gemonteerd waarop de meute voorbijschuifelfde. Met zeer geavanceerde belichtingstechnieken werd elk onderdeel van het beroemde gelaat zichtbaar gemaakt. Veiligheidsagenten schouwden, met veel vertoon, de massa en bij de minste verkeerde beweging werd je gesommeerd om toch vooral uiterst rustig te blijven.

Weer enkele jaren later zag ik, in Cairo deze keer, nog eens de sarcofaag met alle bijhorende kunstschatten. Het was verbazingwekkend hoe nonchalant het er nu bijlag. Hier en daar zorgde een peertje van 75 watt voor wat zicht op de eenvoudige houten schragen. In het zeer onderkomen Egyptisch Museum kon je ook elk onderdeel aanraken. Behalve een enkele bewaker, die het er alleen maar om te doen was om ‘backshish’ los te weken, was er niemand die mij daarvan weerhield. Ik betastte even het condoom van de farao dat uit één of andere huid was gesneden. Dank zij een losse dollar heb ik zelfs het zachte goud gestreeld. Een daad die mij, eerder in Londen, ongetwijfeld een fikse gevangenisstraf had opgeleverd.

Nu lees ik in de internationale pers dat toerisme niet meer rijmt op bewaren. Het toerisme bedreigt het graf van Toetanchamon omdat de adem van de honderdduizenden bezoekers de muurschilderingen aantast, daar in de vallei der koningen. Ook in Cairo is men beducht omdat onze schimmels de vele onschatbare kostbaarheden uit het graf aanvreten. Het Getty Museum uit Los Angeles gaat alvast proberen om de tombe te redden. Ik wil hen daar zeer voor danken. Straks zal men in Las Vegas wel een perfecte kopie van de ‘vallei der koningen’ bouwen. Al moet je wel eerst de mini-farao’s aan de arm trekken nadat je een dollarcoin in hun mond hebt laten vallen. Wellicht zal de ‘creative director’ van Google een virtuele vallei creëren die je thuis op je mega computerscherm te voorschijn kunt toveren. De entertainmentindustrie ziet overal mogelijkheden. Maar geen enkele jongen of meisje zal ooit nog het goud kunnen strelen. En dat verdriet me zeer. Is dat dan de echte wraak van de farao?